Đỏ đi trước, hai bên luân phiên mỗi lượt đi một quân. Đi đến giao điểm có quân đối phương thì bắt quân đó. Không nước nào được để tướng mình bị tấn công. Mục tiêu không phải ăn hết quân mà là khiến đối phương không còn cách cứu tướng.
Bàn cờ, sông và cung
Bàn có chín đường dọc, mười đường ngang và 90 giao điểm. Quân đặt trên giao điểm, không đặt giữa ô. Khoảng trống giữa bàn là sông; nó giới hạn phạm vi của tượng và thay đổi cách đi của tốt, còn xe, mã, pháo, tướng và sĩ vẫn tuân theo quy tắc riêng.
Ở giữa hàng đáy mỗi bên là một cung 3×3 được đánh dấu bằng hai đường chéo. Tướng và sĩ của mỗi bên chỉ hoạt động trong cung của mình, không được bước ra ngoài.
Cách xếp quân ban đầu
Đỏ ở dưới, Đen ở trên. Hàng đáy từ trái sang phải là xe, mã, tượng, sĩ, tướng, sĩ, tượng, mã, xe. Hai pháo đứng cách hàng đáy hai hàng và cách mỗi biên một đường; năm tốt đứng cách nhau một đường ở hàng phía trước pháo.
Đỏ đi trước. Một ván chuẩn không có gieo xúc xắc, tranh quyền đi trước hay đi hai quân trong một lượt. Sau mỗi nước, lượt chuyển cho đối phương, trừ khi ván đã kết thúc vì chiếu bí, hết nước đi, đầu hàng hoặc hòa.
Một nước đi hợp lệ cần những gì
Một nước phải đồng thời thỏa mãn bốn điều kiện:
- Hướng, khoảng cách và khu vực hoạt động đúng với quân đó.
- Đường đi không vượt qua quân cản khi luật không cho phép.
- Điểm đến không có quân mình; nếu có quân đối phương thì phải đúng cách bắt của quân đang đi.
- Sau nước đi, tướng mình không bị tấn công và hai tướng không đối mặt trên cùng đường dọc trống.
Quân có thể đi đến một điểm theo hình học chưa chắc nước đó hợp lệ. Xe có thể đi ngang nhưng không được rời vị trí nếu làm lộ tướng; mã có điểm đến trống vẫn không đi được khi chân mã bị chặn.
Tướng đi như thế nào
Tướng mỗi lần đi một giao điểm theo chiều ngang hoặc dọc và luôn ở trong cung, không đi chéo. Tướng không được bước vào điểm bị quân đối phương khống chế hay chủ động tạo thế hai tướng đối mặt.
Hai tướng đối mặt là giới hạn đặc trưng của cờ tướng: nếu chúng nằm trên cùng một đường dọc mà không có quân nào ở giữa, thế cờ không hợp lệ. Quân đang chắn giữa không được tùy tiện rời đi, trừ khi sau nước đó vẫn còn quân khác che hoặc nước đi đồng thời bắt được tướng đối phương.
Sĩ đi như thế nào
Sĩ mỗi lần đi chéo một giao điểm giữa năm điểm có thể đến trong cung. Sĩ không đi thẳng và không rời cung; nhiệm vụ thường là che đường xe, pháo, bảo vệ tướng hoặc kiểm soát các điểm trọng yếu trong cung.
Tượng đi như thế nào
Tượng đi chéo đúng hai giao điểm. Điểm giữa đường gọi là mắt tượng; nếu có bất kỳ quân nào đứng đó, tượng bị cản. Tượng không được qua sông nên chỉ hoạt động ở nửa bàn của mình.
Tượng bắt quân bằng chính cách đi thông thường: điểm đến có quân địch thì được bắt, nhưng vẫn phải bảo đảm không qua sông, mắt tượng không bị chặn và việc rời chỗ không làm lộ tướng.
Mã đi như thế nào: bước thẳng trước và chân mã
Mã đi trước một bước ngang hoặc dọc rồi một bước chéo ra ngoài. Khác mã cờ vua, mã cờ tướng không nhảy qua quân ở giao điểm kề ngay điểm xuất phát. Muốn đi về hai điểm phía trên phải kiểm tra chân mã ngay phía trên; muốn đi về hai điểm bên phải phải kiểm tra chân mã bên phải.
Đừng chỉ nhìn điểm đến khi xét nước mã. Hãy kiểm tra chân mã có trống không, điểm đến có nằm trong bàn và không bị quân mình chiếm không, rồi xác nhận mã rời chỗ không làm tướng mình bị chiếu.
Xe đi như thế nào
Xe đi bao xa tùy ý theo đường ngang hoặc dọc nhưng không nhảy quân. Khi gặp quân đầu tiên, xe phải dừng: nếu là quân mình thì không được đi đến đó; nếu là quân địch thì được bắt nhưng không đi xuyên qua.
Luật đi xe đơn giản, nhưng sai lầm thường nằm ở điểm xuất phát. Xe có thể đang chắn đường pháo, đường xe hoặc ngăn hai tướng đối mặt, vì vậy phải kiểm tra vai trò che chắn trước khi dời xe.
Pháo đi và bắt quân như thế nào
Khi không bắt quân, pháo đi như xe theo hàng ngang hoặc dọc và không vượt quân. Khi bắt, giữa pháo và mục tiêu phải có đúng một quân làm ngòi; pháo nhảy qua ngòi và bắt quân địch đầu tiên phía sau.
Ngòi có thể là quân Đỏ hoặc Đen. Không có ngòi thì pháo không bắt được; có từ hai quân trở lên ở giữa cũng không bắt được. Ngòi không bị ăn, quân bị bắt là mục tiêu phía sau ngòi.
Tốt đi như thế nào
Tốt Đỏ tiến lên phía trên bàn, tốt Đen tiến xuống phía dưới. Trước khi qua sông, tốt chỉ tiến một giao điểm; sau khi qua sông, tốt được tiến hoặc đi ngang một giao điểm. Tốt không bao giờ lùi hay đi chéo.
Tốt bắt quân đúng theo hướng đi thông thường, không bắt chéo như tốt trong cờ vua. Qua sông chỉ thêm hai hướng ngang, không làm tăng quãng đường của một nước.
Chiếu, chống chiếu và chiếu bí
Một bên bị chiếu khi sau nước của đối phương, tướng có thể bị bắt ở nước kế tiếp. Bên bị chiếu phải giải quyết ngay, không được đi bắt quân ở nơi khác hay tiếp tục kế hoạch cũ.
Có bốn cách chống chiếu thường gặp:
- Tránh: đưa tướng đến một điểm hợp lệ không bị khống chế.
- Bắt: bắt quân đang chiếu.
- Chặn: đặt quân vào đường tấn công của xe, pháo hoặc đường hai tướng đối mặt.
- Gỡ: dời ngòi pháo hoặc chặn chân mã đang chiếu để quan hệ tấn công biến mất.
Nếu sau nước chống chiếu, tướng vẫn bị bất kỳ quân địch nào tấn công thì nước đó vẫn không hợp lệ. Khi mọi cách chống chiếu đều thất bại, đó là chiếu bí và ván kết thúc ngay.
Hết nước đi cũng thua
Nếu đến lượt mà không có bất kỳ nước hợp lệ nào, bên đó thua dù tướng không bị chiếu. Khác cờ vua, tình trạng này không được tính hòa.
Lặp thế, chiếu dai, đuổi dai và hòa trên trang này
Trang áp dụng luật châu Á để tự động phân xử vòng lặp. Khi cùng thế cờ và cùng bên đến lượt xuất hiện lần thứ ba, nước chiếu hoặc đuổi một quân không được bảo vệ và không phải đổi quân cùng loại được xem là tấn công; các nước khác là nước chờ.
Nếu chỉ một bên tấn công ở mọi lượt trong vòng lặp, bên đó thua; quy tắc này áp dụng cho chiếu dai và đuổi dai. Nếu cả hai cùng tấn công liên tục hoặc có nước chờ, ván hòa. Sáu mươi lượt đầy đủ không bắt quân, hoặc cả hai bên không còn xe, mã, pháo và tốt, cũng tự động hòa.
Trong phòng online, một bên có thể đề nghị hòa và ván chỉ kết thúc khi đối phương chấp nhận; đầu hàng trao thắng lợi cho đối phương. Những trường hợp tinh vi hơn về đổi quân tương đương và quyết định của trọng tài trong luật thi đấu không được trình bày riêng ở đây; kết quả trên bàn theo bộ phân xử tự động này.
Các nước sai thường gặp
- Đi mã khi chân mã bị chặn.
- Đi tượng qua mắt tượng bị chiếm hoặc qua sông.
- Dùng pháo bắt khi không có đúng một ngòi, hoặc mục tiêu không phải quân địch đầu tiên sau ngòi.
- Đưa tướng, sĩ ra khỏi cung hoặc cho tốt đi lùi, đi chéo.
- Dời quân đang che đường khiến tướng mình lộ trước xe, pháo hoặc tướng đối phương.
- Đang bị chiếu nhưng đi một nước không giải quyết toàn bộ đòn chiếu.
Bắt đầu ván đầu tiên
- Đặt Đỏ phía dưới, Đen phía trên và để Đỏ đi trước.
- Trước khi chọn quân, kiểm tra bên đến lượt và đường đi của quân đó.
- Trước khi chốt nước, hỏi tướng mình còn an toàn và hai tướng có đối mặt không.
- Sau nước đối phương, kiểm tra chiếu, quân đang bị tấn công rồi mới quay lại kế hoạch.
- Khi chưa chắc chân mã, mắt tượng, ngòi pháo hoặc cung, dừng lại và đối chiếu phần tương ứng.
Bốn bước trước khi đi
- Kiểm tra an toàn của tướng; khi bị chiếu chỉ xét nước chống chiếu.
- Kiểm tra cách đi, đường đi và điểm đến, đặc biệt là chân mã, mắt tượng, ngòi pháo.
- Kiểm tra điểm xuất phát để tránh mở đường vào tướng hoặc làm quân khác mất bảo vệ.
- Tính một nước mạnh nhất của đối phương: chiếu, bắt quân lớn hoặc đòn đôi.
Câu hỏi thường gặp
Có bắt buộc phải báo “chiếu” không?
Không. Báo chiếu giúp người mới trong ván thân thiện, nhưng tính hợp lệ không phụ thuộc lời nói. Khi tướng bị tấn công, bên đó phải chống chiếu ngay.
Có được tự đưa tướng cho đối phương bắt không?
Không. Mọi nước để tướng tiếp tục bị tấn công, bước vào điểm bị khống chế hoặc làm hai tướng đối mặt đều không hợp lệ. Muốn kết thúc ván thì dùng đầu hàng.
Pháo có thể dùng quân mình làm ngòi không?
Có. Ngòi thuộc bên nào không quan trọng, miễn giữa pháo và mục tiêu có đúng một quân và mục tiêu là quân địch đầu tiên phía sau.
Tốt qua sông được đi ngang bao xa?
Vẫn chỉ một giao điểm mỗi nước. Qua sông chỉ thêm hai hướng ngang, không cho đi nhiều điểm hay lùi.
Không bị chiếu nhưng hết nước đi có hòa không?
Không. Trong cờ tướng, bên không còn nước hợp lệ bị xử thua.
Luật trên trang có giống mọi giải đấu không?
Cách đi quân, chiếu bí và hết nước đi phù hợp luật Trung Quốc và luật châu Á. Vòng lặp được trang tự động xử theo luật châu Á; một số trường hợp đuổi quân và chờ trọng tài trong thể lệ thi đấu Trung Quốc có thể khác.
Nguồn và phạm vi rà soát
Cách đi, chiếu, chống chiếu, chiếu bí và hết nước đi đối chiếu với Điều 1–4 của Luật thi đấu 2020 của Hiệp hội Cờ tướng Trung Quốc. Quy tắc lặp thế theo luật châu Á; hòa 60 lượt và hòa khi không còn quân tấn công được trang tự động áp dụng.
Rà soát nội dung: Cách đi quân đã được đối chiếu với bộ sinh nước hợp lệ, điều kiện kết thúc với logic phân xử hiện tại. Rà soát lần cuối: .
Hãy thử luật trên bàn đấu AI, rồi đọc chiến thuật cờ tướng để học phối hợp khai cuộc và tính toán.
